Gönderen Konu: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ  (Okunma sayısı 382235 defa)

0 Üye ve 3 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimiçi Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 1999
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1230 : 13 Kasım 2016, 17:27:36 »
Tarih : 13 Kasım 2016 - Pazar

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
ayrılık, -ğı    
1. Ayrı olma durumu.
2. Birinden uzak düşme: “Sevgiyi tanımayanlar ayrılığın acısını da bilmezler, özlemezler ve gurbet hissi duymazlar.” -M. Kaplan.
3. Düşünce, görüş veya duygu arasındaki uymazlık, mübayenet: “Arapça konuşan milletler arasındaki ayrılıklar da onun dikkatini çekmemişti.” -M. Kaplan.
4. huk. Evlilik birliğinin yargıç kararı ile geçici bir süre için kaldırılması.

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
skandal    Fr. scandale

Büyük yankı uyandıran, utanç verici veya küçük düşürücü olay: § "Zaten ‘skandal’ yani terzîlât-ı umûmiyye satıcısı olan gazeteler o fırsattan istifadeye külahlarını almaz olurlar mı?" -Ahmet Midhat Efendi, Altın Âşıkları, 261;
"Telaşa düşmek sırası da oyunun tertipçilerine gelerek herhangi bir skandalı önlemek için Haşim’e hakikati itiraf zorunda kalmışlar." -Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları, 88;
"Büyük bir skandala yol açması beklenen dava, mahkeme heyetinin gizli oturum kararı alması sonucu derin bir esrara bürünmüştü." -Pınar Kür, Asılacak Kadın, 8;
"Bir skandala sebep olmayalım anlatabildim mi?" -Refik Halid Karay, Kadınlar Tekkesi, 190.

Bundan sonra demek ki, skandal yerine, utanç verici olay ve/veya küçük düşürücü olay sözcüklerini kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya ( . ) konur:
1.000, 326.197, 49.750.812 vb.

Günün atasözü/deyimi:
Acemi katır kapı önünde yük indirir.
Beceriksiz ve anlayışsız kişi kendisine yaptırılan işi en önemli yerinde bırakır.. (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
aşlalmak   kap kenetlenmek· I, 295
aşlamak   kap kenetlemek·I, 80 ,268
aşlatmak   kap kenetletmek·I, 265
aşlık aş evi, mutfak, yenıeklik·I, 114, 373; II. 204 bkz> tar ıg

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Kalın bulutug tüpi sürer, karañku ışıg urunç açar (III. 216)
Yoğun bulutu tipi sürer, karanlık işi rüşvet açar.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
dombak (I)
1. Yuvarlak: Dombak bir soğan buldum.dombak (I)
Sücüllü *Yalvaç -Isparta
Bayad -Ordu

dombak (I)
2.[-> domurcuk]dombak (I)
1. Başı açık, çıplak: Sıcakta dombak sokağa çıkılmaz.dombak (II)
*İskilip -Çorum
*Gümüşhacıköy, *Merzifon -Amasya

dombak (II)
Başı açık, çıplak[dobak (I) -1]
*İskilip -Çorum
*Boyabat -Sinop

[dobak (I) -1]
Başı açık, çıplak

[dolbak]
Başı açık, çıplak

[dulbak]
Başı açık, çıplak[dolbak]
*Halfeti, *Birecik -Urfa
Barak *Nizip -Gaziantep
-Maraş

dombak (II)
Başı açık, çıplak[dulbak]
-Gaziantep

dombak (III)
2. Saçsız baş.dombak (II)
*Osmancık, *Sungurlu -Çorum
Zana -Amasya

[dombak (III)]
[->dombay (I)]dombak (III)

dombay (I)
Manda[dombak (III)]
-Amasya

[dombak (I) -2]
Manda.dombay (I)
Bayat *Emirdağ, Çay *Bolvadin, Işıklar, Kızılköy *Dinar -Afyon
*Eşme -Uşak
Yakaköy *Gelendost, Kılıç *Keçiborlu -Isparta
Kuşbaba *Bucak -Burdur
Kızılcasöğüt, Bulkaz, *Çivril -Denizli
*Bergama -İzmir
*Alaşehir -Manisa
*Edremit, Kerem *Burhaniye, Karacalar *Savaştepe, *Susurluk -Balıkesir
*Bayramiç, Fili *Biga, -Çanakkale
-Kütahya
*Söğüt, Hisarcık *Osmaneli, Arıcaklar *Gölpazarı -Bilecik
Tokat, Bozan, *Sivrihisar -Eskişehir
Yalpankaya *Hendek, Umurca, Kavaklı, *Kandıra, Alaağaç, *Akyazı -Sakarya
*Gebze, *Karamürsel -Kocaeli
*Göynük, *Düzce -Bolu
Kadıköyü, *Kozlu, Sandallar, *Devrek, *Karadeniz Ereğlisi, Çerçiler *Safranbolu, Kepezköyü, -Zonguldak
-Kastamonu
Olukyanı *Sungurlu -Çorum
*Yerköy -Yozgat
*Beypazarı, Güdül *Ayaş, *Haymana -Ankara
-Kayseri
Emirler *Ulukışla, Veliisa -Niğde
Hatunsaray, Kayalı -Konya
Horzum aşireti, Aydınlı *Bahçe, İsahacılı -Adana
-Antalya
Dont *Fethiye -Muğla
*Çorlu -Tekirdağ

domurcuk
Tomurcuk[dombak (I) -2]
Tepeköy *Torbalı -İzmir
Yeniköy *Çarşamba -Samsun

Tomurcuk.domurcuk
*Yalvaç -Isparta
*Merzifon -Amasya
*Zile -Tokat
-Kars
Önsen -Maraş

Çevrimiçi Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 1999
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1231 : 03 Haziran 2017, 17:40:06 »
Tarih : 03 Haziran 2017 - Cumartesi

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
yordam isim
1.Yatkınlık, alışkanlık, yeti, meleke
"Bu bakış o beyaz pencereyi, bu bakış o fukara kapıyı gönül yordamıyla arıyordu." - Halikarnas Balıkçısı
2. Kılavuz, yardımcı
3. Çalım
4. Çeviklik, çabukluk
5. Yöntem

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
semantik    Fr. sémantique

1. Anlam bilimi.
2. Anlam bilimsel:
-"Çeşitli örnekler seçip üzerlerinde durulduğunda, semantik ve semiyolojik düzlemde yapılacak çözümlemeler, kolaylıkla genel zihniyet dökümlerini ortaya koyacaktır." -Enis Batur, Gönderen: Enis Batur, 49;

-"Bu ilk mana bütün semantik gelişmeyi damgalamış: Develerin ayağına vurulan köstek." -Cemil Meriç, Jurnal 2, 280.

Bundan sonra demek ki, semantik yerine, anlam bilimi ve/veya anlam bilimsel sözcüklerini kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Sayılarda kesirler virgülle ayrılır:
15,2 (15 tam, onda 2); 5,26 (5 tam, yüzde 26) vb.

Günün atasözü/deyimi:
Acemi nalbant gâvur eşeğinde öğrenir.
Mesleğinde ustalığa erişmemiş kimse, ilk denemelerini gözden çıkarılabilecek malzeme üzerinde yapar. (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
aşmak aşınak, bir tepeyi õbür yana geçmek•I, 173; III, 261
aşnu önce, evveL I, 130
aşrulmak aşırılmak, tepeden aşırılmak• I, 247
aşsamak tepeyi aşmak istemek; yemek yemek istemek• I, 277

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Kalıñ berse kız alır, kerek bolsa kız alır ((III. 371))
Çeyiz veren kız alır, gerekliyse pahalı alır.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
kertik (I)
Küçük sabun parçası.kertik (I)
*Dinar -Afyon
-Niğde

kertik (II)
Hallaç tokmağı.kertik (II)
-Bolu

kertik (III)
Burnu küçük olan insan ya da hayvan.kertik (III)
Oğuz *Acıpayam -Denizli

[kesdek burunlu]
Burnu küçük olan insan ya da hayvan
Burnu küçük olan insan ya da hayvan[kesdek burunlu]
*Merzifon -Amasya

kertik (IV)
Ufaklık.kertik (IV)
*Mudanya -Bursa

kertik (V)
Çetele.kertik (V)
Bayat *Emirdağ -Afyon

kertik
Çukurkertik
Keban Baskil Ağın Elazığ

Çevrimiçi Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 1999
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1232 : 04 Haziran 2017, 18:36:04 »
Tarih : 04 Haziran 2017 - Pazar

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
aksırık -ğı isim
Herhangi bir sebeple burun zarının gıcıklanması sonucu solunum kaslarının birdenbire kasılmasıyla ağız ve burundan hızlı, gürültülü soluk boşalması olayı, aksırma, hapşırma, hapşırık
"Aksırık öksürük derken kızcağız şifayı kapmış." - A. İlhan

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
simülasyon    Fr. simulation

1. Benzetim: "Doğru, fakat teknolojik olanaklar aynı zamanda montaj, simülasyon tekniklerini de arttırdı." -Buket Uzuner, Uzun Beyaz Bulut (Gelibolu), 313. 2. Öğrence.

Bundan sonra demek ki, simülasyon yerine, benzetim ve/veya öğrence sözcüklerini kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösteril­mesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır:
15., 56., XX.; 15’inci, 56’ncı, XX’nci vb.

Günün atasözü/deyimi:
Eskisi olmayanın yenisi (acarı) olmaz.
Yeni bir şey edinildiğinde eskisi hemen elden çıkarılmamalıdır.(Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
aşta ogul birinin en son çocuğu· I, 105
aşu kırmızı toprak, a;ı toprağı·I, 89
aşuk insanın aşığı, topuğu; topuk kemiği,I, 66
aşuk demir başlık, tulga·I, 67 bkz> yaşuk, yışıklıg

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Kalın kaz kulabuzsuz bolmas. (I. 487)
Kaz sürüsü kılavuzsuz olmaz.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
fışkı (I)
Karışık, düzensiz.fışkı (I)
Ayvalı *Taşköprü -Kastamonu
*Zile -Tokat
Solakuşağı *Şereflikoçhisar -Ankara

fışkı (II)
1. İnce dut sopası.fışkı (II)
*Akyazı -Sakarya

fışkı (II)
2. Ağaç yongası.fışkı (II)
Karabüzey *Araç -Kastamonu

[fışkı]
Ahlaksız, arsız, yapışkan (genellikle kadın ya da kızları aşağılamak için).
Kastamonu ve çevresi
Yozgat

fışgı
Ahlaksız, arsız, yapışkan (genellikle kadın ya da kızları aşağılamak için).
Afşar, Pazarören *Pınarbaşı Kayseri

fışkı
At ve eşek gübresi fışkı
Keban Baskil Ağın Elazığ

Çevrimiçi Üçoklu Börü Kam

  • Otağ Yöneticisi
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 1797
    • http://www.hunturk.net
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1233 : 20 Mayıs 2019, 17:22:48 »

TÜRK DEMEK TÜRKÇE DEMEKTİR! 
Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK

AĞZIMIZDA, ANAMIZIN AK SÜTÜ GİBİ, TEMİZ ve HELAL, TÜRKÇE OLSUN!!!

TTK
Türk Soyunun Gizli Gücüne İNAN ve GÜVEN!

Çevrimdışı ArifDemirciHoca

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 1
  • Kutlu Türk
Yabancı Sözcükler
« Yanıtla #1234 : 01 Temmuz 2019, 02:58:04 »
Konuşmalarınızda dilimize yeni giren yabancı sözcükleri kullanmamaya dikkat gösteriyor musunuz? Örnek verir misiniz?

Çevrimiçi Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 1999
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: Yabancı Sözcükler
« Yanıtla #1235 : 01 Temmuz 2019, 05:28:15 »
Konuşmalarınızda dilimize yeni giren yabancı sözcükleri kullanmamaya dikkat gösteriyor musunuz? Örnek verir misiniz?

Sayın ArifDemirciHoca!
Gökbörülerin Otağına esenlikler getirdiniz.
Kutlu ve uğurlu olsun!

Tartışmasız en duyarlı olduğumuz hususlardan bir tanesi de Türkçedir.
Konuyla ilgili TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ Adlı başlık en çok ileti ve gösterim sayısına ulaşmıştır. Şu anda 377.000 sayfa gösterimi ve 1230 ileti düzeyindedir.
Ayrıca, Otağda, Türk Diliyle ilgili, onlarca konu başlığı yer almaktadır.

Türk demek, Türkçe demektir!

Ağzımızda anamızın ak sütü gibi helal ve temiz Türkçe olsun!

Ne Mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Saygılarımla...
Çağrıbey.

Çevrimiçi Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 1999
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1236 : 28 Temmuz 2019, 22:26:51 »
Tarih : 28 Temmuz 2019 - Pazar

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
tutmak, -ar

1. -i Elde bulundurmak, ele almak:
      "Kucağında kundaklı bir çocuk tutuyordu." - Ömer Seyfettin

2. -i Ele geçirmek, yakalamak:
      "Evvela bu terbiyesiz köpeği tuttu, bağladı." - Ömer Seyfettin

3. -i Avlamak:
      "Dalyan işletiyorum, tuttuğumuz balığı tekrar denize döküyoruz." - Refik Halit Karay

4. -i Yanında bulundurmak, alıkoymak:
      Siz gelinceye kadar çocuğu ben tutarım!

5. -i Hürriyetinden yoksun bırakıp bir yere kapamak, tevkif etmek:
      "Vahşidir, hiçbir zaman onu kafeste tutmak mümkün değildir." - Sait Faik Abasıyanık

6. -i Kaplamak:
      "Tabanı otuz, otuz beş metre kadar tutan bir eşkenar üçgen biçimindedir." - Tarık Buğra

7. -i Kırağı, çiğ veya kar bir yüzeyde görünür durumda olmak, kalmak:
      "Şu yağan kar bir tutsun, seyreyle sen ertesi gün çocukları." - Sait Faik Abasıyanık

8. -i Denetimi ve yetkisi altına almak.

9. -i Desteklemek, birinden yana çıkmak.

10. -i Benimsemek, beğenmek:
      "Ama öylelerini de çevresinde kimse sevmemiş, tutmamıştır." - Tarık Buğra

11. -i Gereğini yapmak, yerine getirmek:
      Verdiği sözü tutmuş, vaktinde gelmişti.

12. -i Uygun gelmek, çelişmez olmak:
      "Bir talih eseri olarak ondan gelen cevap benim kendi bulduklarımı tuttu." - Reşat Nuri Güntekin

13. -i Kapatmak, sarmak.

14. -i Hizmetine almak veya kiralamak:
      "Burada bir kat tuttum. Yazı geçireceğim." - Peyami Safa

15. -i Bir işe herhangi bir anlayışla girişmek:
      Yapıyı geniş tuttu.

16. -i Beddua, dua, ah vb. etkisini göstermek, gerçekleşmek, yerine gelmek, varmak:
      "Avradın ilenci tutarsa senin iki gözün kör olacak." - Memduh Şevket Esendal

17. -i Ulaşmak, varmak:
      "Hayvanlar, Bağdat Caddesi'ni tutmuş, çalakamçı ilerliyor." - Sermet Muhtar Alus

18. -i Para toplamı ...-e varmak, değeri olmak:
      Aldığım şeyler bin lira tuttu.

19. -i, halk ağzında Uğramak:
      Vapur İzmir'i tutmayacakmış.

20. -i Herhangi bir durumda bulundurmak:
      "Seksen bir yaşında da olsa çalışmak insanı zinde tutuyor." - Haldun Taner

21. -i Varsaymak, farz etmek:
      "Haydi tutalım babasının bir günahı vardı, çekti." - Memduh Şevket Esendal

22. -e, -i Hedef olarak almak:
      Taşa tutmak.

23. -e, -i Alacağa veya vereceğe saymak:
      On bin lirayı borcunuza tuttum.

24. -e, -i Yaklaştırmak:
      "Biraz toz olsa mendilini burnuna tutar." - Abdülhak Şinasi Hisar

25. -i Kullanmak:
      Yaşmak tutmak. Ustura tutmak.

26. -i Bağlamak:
      "Sütler kaymak tutar tutmaz ordayım." - Bekir Sıtkı Erdoğan

27. nesnesiz Beklenen sonucu vermek:
      "Toprağa atılan her tohum bir ümittir. Tohum ya tutar ya tutmaz. Ya yeşerir ya yeşermez." - Şevket Rado

28. nesnesiz İş görebilmek:
      "Eli ayağı tutsun, açlıktan ölmesin, yeterdi ona." - Tarık Buğra

29. nesnesiz Sürmek, zaman almak:
      Bu iş iki saat tuttu.

30. nesnesiz Yapışarak veya sokularak çıkmaz olmak:
      Boya tutmadı. Çivi iyi tuttu.

31. -i Bir şeyi kullanması için uzatmak:
      "Kucaklaşma sahanlıkta başlar ve ayakkabılarını çıkarıp karısının tuttuğu terliklerini giyene kadar Serdar'ın kolları boynunda kalır." - Tarık Buğra

32. -i Sunmak:
      Konuklara şeker tutmak.

33. -i İşgal etmek.

34. -i İzlemek:
      "Tepeden inince Değirmendere'ye hâkim bir iz tutacaksınız." - Refik Halit Karay

35. -i Bırakmamak:
      "Baba sesini çıkarmadı hatta öksürüğünü bile galiba tuttu." - Peyami Safa

36. -i Sarmak, bürümek:
      "Hey başları duman tutmuş dağlar, hey!" - Halk Türküsü

37. -i Asılmak, kuvvetlice sarılmak:
      "Üç kişi tutarlarmış da onu pencerenin önünden çekemezlermiş." - Peyami Safa

38. -i Bir kimsenin yerini almak:
      "Bak azizim, dedim, ben senin yerini tutamam." - Yakup Kadri Karaosmanoğlu

39. -i Otobüs, vapur, uçak vb. hasta etmek.

40. -i Herhangi bir durumda kalmasını sağlamak:
      Kapıyı açık tutmayın.

41. -i Bir yerde kalmasını sağlamak.

42. -i Bir sanat eseri geniş ilgi görmek:
      "Eğer piyes tutar da alkışlanırsa bir yazara yakışacak bir kıyafet giymeliydim." - Cahit Uçuk

43. -i Biriktirmek, tasarruf etmek:
      "Sen metelik tutuyorsun gibi geliyor bana. Ay başına kadar bana ödünç versene." - Memduh Şevket Esendal

44. -i Askerlikte, bankacılıkta durdurmak, blokaj.

45. -i Başlamak:
      "Kadınların başında gördüğünüz bürümcükten, iç çamaşırlarından tutunuz da entarilik kaba pamuklulara kadar hepsi Osmanlı malı idi." - Falih Rıfkı Atay

46. -i Bir şey düşünmek:
      Herkes aklından bir sayı tutsun.

47. -i, spor Takım oyunlarında karşı takımdaki bir oyuncuyu yakından izlemek, markaja almak.

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
abaküs   Fr. abacus

1. isim, matematik Sayı boncuğu.

2. isim, mimarlık Sütun başlığının üstüne yatay olarak konan ve kenarlarından biraz dışarı taşan taş blok.

Bundan sonra demek ki, abaküs yerine, sayı boncuğu sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir:
Rakamla gösteril­mesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır:
15., 56., XX.; 5'inci, 6'ncı.

UYARI :
Sıra sayıları ekle gösterildiğinde rakamdan sonra sa­dece kesme işareti ve ek yazılır; ayrıca nokta konmaz: 8.'inci değil 8'inci, 2.'nci değil 2'nci.

Günün atasözü/deyimi:
Tuttuğu dal elinde kalmak
Dayandığı, güvendiği kimse veya şey önemini yitirerek işe yaramaz duruma gelmek. (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
aşsatmak yemek arzulatmak• I, 262
aştal ogul birinin en son çocuğu• I, 105
aşu kırmızı toprak, a;ı toprağı•I, 89
aşuk insanın aşığı, topuğu; topuk kemiği,I, 66
aşuk demir başlık, tulga•I, 67 bkz> yaşuk, yışıklıg

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Kalın kaz kulabuzsuz bolmas (I. 487)
Kaz sürüsü kılavuzsuz olmaz.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
kopuk (I)
Şık, süslü, iyi giyinmiş, çalımlı, edalı (kimse).
*Merzifon ve köyleri -Amasya
Vazıldan *Divriği -Sivas

kopuk (II)
Kısacık yün ve pamuk ipliği parçaları (halıcılıkta).
*Bor -Niğde

kopuk
Hayta
Uşak

kopuk
Köpük
Artvin Yusufeli Uşhum köyü